ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΜΠΛΟΚ

Δευτέρα, 21 Μαΐου 2018

Dactylorhiza iberica

Γεράνεια

Η ορχιδέα Δακτυλόριζα η ιβηρική [Dactylorhiza iberica (M.Bieb. ex Willd. 1806) Soó 1962] εξαπλώνεται στην Ανατολική Ευρώπη και Ανατολική Μεσόγειο.
Ουσιαστικά είναι ασιατικό είδος, με δυτικότερο σημείο κατανομής την Ελλάδα. Περιγράφτηκε το 1806 ως Orchis iberica από την Γεωργία του Καυκάσου, δηλαδή την Ιβηρία των Βυζαντινών.
Φυτό λεπτό, ύψους 20-60 εκατοστών. Φύλλα 3-7 λογχοειδή.
Βιότοπος:υγρολίβαδα και όχθες ρυακιών, σε υψόμετρα 600 - 2000 μ.
Άνθη: ρόδινα με βυσσινί κηλίδες και στίγματα,
Άνθιση: Ιούνιος-Αύγουστος.
Εξαιρετικά σπάνια στην Αττική, λόγω έλλειψης κατάλληλων βιότοπων, είναι γνωστή μόνο από τα Γεράνεια.

Ετυμολογία:
Dactylorhiza > δάκτυλο + ρίζα = Δακτυλόριζα, από το σκληρό ρίζωμα που είναι χωρισμένο σαν τα δάκτυλα του χεριού.
iberica > Ιβηρία, το βυζαντινό όνομα της Γεωργίας του Καυκάσου = ιβηρική .

Σάββατο, 19 Μαΐου 2018

Himantoglossum jankae

Πάρνηθα

Το Ιμαντόγλωσσο του Γιάνκα (Himantoglossum jankae (Somilay, Kreutz & Ovari, 2012) είναι ευρωπαϊκή ορχιδέα. Περιγράφτηκε το 2012 από την Ουγγαρία. Έχει ευρεία εξάλωση στην Ελλάδα και κυρίως στην Βόρεια.
Ρωμαλέο φυτό με ύψος μέχρι 1 μέτρο.
Βιότοπος: λιβάδια, φρύγανα, μακία βλάστηση και παρυφές δασών, σε υψόμετρα μέχρι 1.500 μέτρα.
Άνθη: Χείλος πορφυρό, στενόμακρο, τρίλοβο, με στενόμακρους κυματιστούς πλαϊνούς λοβούς.
Άνθιση καλοκαιρινή.
Στην Αττική υπάρχει στην Πάρνηθα.

Ετυμολογία:
Himantoglossum > > Ιμάς, ιμάντος + γλώσσα. Από την μορφή του άνθους. = Ιμαντόγλωσσο.
jankae > αφιερωμένο στον Ούγγρο βοτανικό Viktor Janka (1837-1890) για τις βοτανικές του έρευνες στα Βαλκάνια.


Πέμπτη, 17 Μαΐου 2018

Platanthera chlorantha

Πεντέλη

Το πλατύνθηρο το χλωρανθές [Platanthera chlorantha (Custer) Rchb. 1829] είναι μία ευρωπαϊκή ορχιδέα των ορεινών δασών.
Περιγράφτηκε το 1829 από την Ελβετία. Στην Ελλάδα φύεται κυρίως σε Πίνδο, Πήλιο, Δυτική Μακεδονία και Ροδόπη.
Ρωμαλέοό φυτό, με ύψος μέχρι 80 εκατοστά. Φύλλα 2-3 πράσινα, γυαλιστερά, ωοειδή.
Βιότοπος: ξέφωτα δασών και λιβάδια σε υψόμετρα μέχρι 2.000 μέτρα.
Άνθη: πράσινα, με μυτερά γραμμοειδή πέταλα.
Άνθιση: Μάιος - Αύγουστος.
Εξαιρετικά σπάνια στην Αττική, λόγω έλλειψης κατάλληλων βιότοπων, έχει βρεθεί σε μία θέση στην Πεντέλη.

Ετυμολογία:
Platanthera > πλατύς + ανθήρας - από το σχήμα των ανθήρων.
chlorantha > χλωρός + άνθος = χλωρανθής, από το πρασινωπό χρώμα του άνθους.

Τρίτη, 15 Μαΐου 2018

Neottia ovata

Πάρνηθα

Η Νεοττιά η ωοειδής [Neottia ovata (L.) Bluff & Fingerh. 1838] είναι ορχιδέα των ορεινών δασών με ευρεία εξάπλωση στην Ευρασία. ΣΤην Ελλάδα η κύρια εξάπλωσή της είναι στην Πίνδο, την Δυτική Μακεδονία και την Ροδόπη ενώ συναντάται και στα Λευκά Όρη της Δυτικής Κρήτης. Περιγράφτηκε από την Βάδη Βυτεμβέργη της Γερμανίας
Ψηλόλιγνο φυτό, ολόκληρο πράσινο, με ύψος 20-70 εκατοστά.
Βιότοπος: υγρές θέσεις σε χλοερά δάση, εποχιακά έλη και λιβάδια, παρυφές ρεμάτων, σε υψόμετρα έως 2.400 μέτρων.
Άνθη: μικρά, πράσινα, τρίλοβα σε ταξιανθία 20-80 ανθέων.
Άνθιση: Μάιος - Ιούλιος.
Εξαιρετικά σπάνια στην Αττική, λόγω έλλειψης κατάλληλων βιότοπων. Έχει βρεθεί ένας μικρός πληθυσμός το 2013 στην Πάρνηθα.

Ετυμολογία:
Neottia > νεοσσός > νεοσσιά > νεοττιά (στην αττική διάλεκτο), φωλιά πουλιών  - από το σχήμα του ριζικού συστήματος που μοιάζει με φωλιά πουλιών.
ovatus, -a, -um > óvum αυγό = ωοειδής.

Σάββατο, 12 Μαΐου 2018

Ophrys leucophthalma

Πάρνηθα 08-05-2011

Η Οφρύς η λευκόφθαλμη (Ophrys leucophthalma Devillers-Tersch. & Devillers 1994) φύεται κυρίως στην Δυτική Ελλάδα και την Φυτική Μακεδονία. Περιγράφτηκε το 1994 από την Πρέβεζα.
Η ονομασία της οφείλεται στο έντονο λευκό χρώμα στους πλαϊνούς λοβούς και στην στιγματική κοιλότητα.
Βιότοπος: ανοιχτά δάση, θαμνότοποι, παρυφές δρόμων.
Άνθη: καφετιά, με πολλά λευκά σημεία.
Άνθιση: Μάιος - αρχές Ιουνίου.
Στην Αττική έχει βρεθεί μόνο σε μια θέση στην Πάρνηθα.

Ετυμολογία:
Ophrys > Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.
leucophthalma > λευκός + οφθαλμός.

Παρασκευή, 11 Μαΐου 2018

Orchis mascula


Η Όρχις η αρρενωπή [Orchis mascula (L.) L. 1755] είναι ευρωπαϊκή ορχιδέα δασών και μεγάλων υψομέτρων. Περιγράφτηκε το 1775 από την Σουηδία. Η ονομασία της οφείλεται στους δύο εύρωστους βολβούς της, σε σχήμα όρχεων.
Εξαιρετικά σπάνια στην Αττική, λόγω έλλειψης κατάλληλων βιότοπων.
Ψηλόλιγνο φυτό, με ύψος μέχρι 80 εκατοστά. Φύλλα 6-12 πράσινα, γυαλιστερά, ωοειδή.
Βιότοπος: ανοιχτά δάση, αλπικά λιβάδια σε υψόμετρα μέχρι 2.300 μέτρα.
Άνθη: μεγάλα, σε σκούρο ροζ ή βιολετί χρώμα και πυκνή ταξιανθία.
Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος.
Στην Αττική υπάρχει αναφορά από την Πάρνηθα.

Ετυμολογία:
Orchis (λατιν. θηλυκού γένους) > Όρχις (αρσενικού γένους), φυτό με δύο κονδύλους σε σχήμα όρχεων που αναφέρει ο Διοσκουρίδης // ο όρχις (< ορχίδιον < αρχίδι).
masculus, a, um = αρρενωπός, αρσενικός.

 

Σάββατο, 5 Μαΐου 2018

Dianthus biflorus


O Δίανθος ο διανθής (Dianthus biflorus Sm. 1809) είναι ενδημικό αγριογαρύφαλλο της Κεντρικής και Νότιας Ελλάδας.
Πολυετές φυτό με βλαστούς 15-60 εκατοστά.
Βιότοπος: βραχώδεις τοποθεσίες, ορεινές θέσεις.
Άνθη: ροζ - κόκκινα, με πέταλα οδοντωτά, δύο στην κορυφή του βλαστού.
Άνθιση: Μάιος - Ιούνιος.
Εξάπλωση στην Αττική: σε λίγες θέσεις στην Πάρνηθας.
Ετυμολογία:
Dianthus > Δίας + άνθος > Διόσανθος (Θεόφραστος)
biflorus,a, um > bis δις + flos, floris άνθος = Διανθής - με δύο άνθη στον βλαστό.


Τετάρτη, 2 Μαΐου 2018

Orchis provincialis

Πεντέλη 09-04-2010

Η Όρχις η προβηγκιανή - της Προβηγκίας (Orchis provincialis Balbis ex Lamarck & DC. 1806) είναι μεσογειακή ορχιδέα με εξάπλωση από την Πορτογαλία μέχρι την Τουρκία. Περιγράφτηκε από την επαρχία Var της Προβηγκίας στην Νότια Γαλλία το 1806.
Μοιάζει πολύ με την Orchis pauciflora αλλά είναι πολύ πιο ανοιχτόχρωμη, με υποκίτρινα άνθη και στικτά φύλλα. Χείλος τρίλοβο με κόκκινα στιγματα, κήφωση στο κέντρο και λοβούς έντονα αναδιπλωμένους προς τα κάτω. Πλήκτρο με ελαφρά διόγκωση στην άκρη. Φύεται σε λιβάδια, μακκία βλάστηση, φωτεινά δάση πλατύφυλλων και κωνοφόρων.
Στην Ελλάδα φύεται σ΄όλη τη χώρα αλλά η κύρια εξάπλωσή της είναι στον ορεινό όγκο της Πίνδου και των προεκτάσεών της. Ανθίζει Απρίλιο - Μάιο.
Ετυμολογία:
Orchis (λατιν. θηλυκού γένους) > Όρχις (αρσενικού γένους), φυτό με δύο κονδύλους σε σχήμα όρχεων που αναφέρει ο Διοσκουρίδης // ο όρχις (< ορχίδιον < αρχίδι).
provincialis > Provence (Προβηγκία), περιοχή της Γαλλίας = προβηγκιανή, της Προβηγκίας.



Τρίτη, 1 Μαΐου 2018

Ornithogalum pannonicum

Πάρνηθα 01-06-2010

Το Ορνιθόγαλο της Παννονίας (Ornithogalum pannonicum, Vill. 1779 και συνώνυμο Ornithogalum comosum, L.1756) έχει ευρεία εξάπλωση στην Ευρασία και την Ελλάδα. Διακρίνεται για τον συμπαγή και υψηλό βλαστό του. Ανθίζει, συχνά όταν τα φύλλα του έχουν ξεραθεί, από τα τέλη Απριλίου σε μεσογειακά λιβάδια και ανοίγματα δασών.
Ετυμολογία:
Ornithogalum > Όρνις (πτηνό,  όρνιθα, κόττα) + γάλα. Αναφέρεται στην φράση «και του πουλιού το γάλα», λόγω του λευκού χρώματος των τεπάλων του.
pannonicus, -a, -um > Pannonia, Παννονία, ιστορική περιοχή της Κεντρικής Ευρώπης που βρισκόταν στην θέση της σημερινής Ουγγαρία και εν μέρει των όμορων της χωρών.


Πάρνηθα 06-06-2008

Δευτέρα, 30 Απριλίου 2018

Malva sylvestris

Περισσός 20-03-2008 Τουρκοβούνια

Η Μολόχα η δασική (Malva sylvestris, L. 1753) είναι η πιο κοινή από τις μολόχες και αυτή που κατά κύριο λόγο συλλέγεται για φαρμακευτικούς σκοπούς. Είναι φυτό που ζει τουλάχιστον δύο χρόνια. Φύεται σε φράκτες, άκρες δρόμων και μεσογειακά λιβάδια.
Διατηρούμε το αρχαίο της όνομα «μολόχη», που θεωρείται άγνωστης ετυμολογίας. Οι αρχαίοι την συνέδεαν με το ρήμα «μαλάσσω» και ίσως να είχαν δίκιο, αν σκεφτούμε ότι τα νωπά φύλλα της τα χρησιμοποιούμε και σήμερα για τα οδυνηρά τσιμπήματα μελισσών, σφηκών και τσουκνίδων, μαλάσσοντας με αυτά το δέρμα μας.
Τα φύλλα της μολόχας χρησιμοποιούνται από την αρχαιότητα σε δερματικές παθήσεις, φλεγμονές, συνάχι, γαστρεντερίτιδα. Γενικά, θεωρείται ότι τα φύλα (και αποξηραμένα) έχουν μαλακτικές, αποχρεμπτικές, στυπτικές και καταπραϋντικές ιδιότητες.
Η μολόχα είναι βρώσιμη και λαχανεύεται. Ήδη όμως από την αρχαιότητα ο Ησίοδος την θεωρούσε τροφή των φτωχών. Οι αρχαίοι Έλληνες και οι Ρωμαίοι πάντως την καλλιεργούσαν ως βρώσιμο λαχανικό. Οι Πυθαγόρειοι την έτρωγαν γιατί ήταν ελαφριά στο στομάχι κι άφηνε ελεύθερη την σκέψη. Την τρώνε ακόμα σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας, αλλά πλέον είναι παραμελημένη ίσως γιατί είναι πολύ κοινή. Στην Κάσο την κάνουν ντολμάδες και στην Τήνο βάζουν τα χοντρά βλαστάρια της σε ομελέτες.
Και μια ωραία ιστορία: Ο Μανουήλ Βερνάρδος από το Ρέθυμνο ήταν τυπογράφος, νομομαθής, μέλος της Φιλικής Εταιρίας και αγωνιστής στην Επανάσταση του 1821. Κάποτε αναγκάστηκε να ζήσει 6 βδομάδες σε ένα ξωκκλήσι στη Σκύρο, έπαθε κρυοπαγήματα κι έγραψε: «Ψωμί και μολοχόφυλλα εις εν αγγείον βάζω, στο παγωμένο δάκτυλο ιατρικόν το βάζω». Τα στιχουργήματά του εκδόθηκαν στη Σύρο το 1834 με τίτλο «Δεινολογία».
Ετυμολογία:
Malva > malva (λατιν.). Η μαλάχη των αρχαίων, μολόχα
sylvestris > sylva > silva, δάσος = δασική