Χιονισμένη Πάρνηθα

Χιόνια στην Αθήνα

Συναρπαστική η σημερινή μέρα για την Αθήνα. Ακολουθεί ένα βιντεάκι...

Τα μπουρίνια, οι πλημμύρες και το ρέμα της Γκούρας στην Πάρνηθα

Το ρέμα της Γκούρας - Γιαννούλας στην περιοχή της Χασιάς (Φυλής)

Με βάση την πείρα από τις παρατηρήσεις και τα στοιχεία των προηγούμενων ετών, τα μετεωρολογικά δεδομένα του άνομβρου περασμένου χειμώνα, τα κλιματολογικά δεδομένα του ελληνικού καλοκαιριού και τις μετεωρολογικές προβλέψεις - εκτιμήσεις για ένα καυτό φετινό καλοκαίρι, ήταν πολύ λογικό να προβλέψει κάποιος ότι οι πυρκαγιές δεν θα σταματούσαν με την Πάρνηθα αλλά θα είχαν συνέχεια σ' όλη την Ελλάδα. Η εκτίμηση αυτή έγινε απ' αυτό το μπλοκ σε ανύποπτο χρόνο, αν και δεν αποτελούσε ιδιαίτερη σοφία.

Ούτε ιδιαίτερη σοφία αποτελεί η πρόβλεψη ότι, μετά τις πυρκαγιές, θα ακολουθήσει ένας δεύτερος κύκλος καταστροφών με πλημμύρες. Το ερώτημα είναι (και είναι δραματικό) πότε θα αρχίσουν οι φθινοπωρινές μπόρες που χαρακτηρίζονται συνήθως από ισχυρή ραγδαιότητα. Η κατάσταση μπορεί να γίνει ιδιαίτερα κρίσιμη αν έχουμε μπουρίνια, ένα φαινόμενο συνηθισμένο Αύγουστο και Σεπτέμβριο, ιδιαίτερα στην βόρεια Ελλάδα, όπου είχαμε εκτεταμένες πυρκαγιές σε Ήπειρο, Γράμμο, Πρέσπες, Πιέρια κλπ.

Τα μπουρίνια είναι άγριες καλοκαιρινές καταιγίδες, οι οποίες συνήθως συνοδεύονται από έντονη ηλεκτρική δραστηριότητα και εκδηλώνονται μετά το μεσημέρι. Πρόκειται για τοπικά φαινόμενα, που δημιουργούνται από την μεγάλη διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα στις ψυχρές αέριες μάζες στην ανώτερη ατμόσφαιρα και την θάλασσα που αυτή την εποχή είναι πολύ ζεστή. Οι θερμοί υδρατμοί από την θάλασσα ψύχονται στην ανώτερη ατμόσφαιρα, υγροποιούνται και μετά το μεσημέρι μετατρέπονται σε θερμικές καταιγίδες, οι οποίες ξεσπάνε κυρίως στην βόρεια χώρα χωρίς να αποκλείονται και άλλες περιοχές, ανάλογα με τα καιρικά συστήματα που επικρατούν. Για παράδειγμα πέρυσι είχαμε ένα πολύ δυνατό μπουρίνι στις 5 Αυγούστου που ξέσπασε τοπικά στις Κυκλάδες, χωρίς να φτάσει βορειότερα στην Αθήνα. Αντίθετα ένα μπουρίνι με πολλούς κεραυνούς είχε χτυπήσει την Αθήνα στις 5 Αυγούστου 2005 (φωτογραφία κάτω).

Η θάλασσα παραμένει πολύ ζεστή μέχρι και τον Οκτώβριο, γι' αυτό και τα πρωτοβρόχια έχουν συνήθως την μορφή της ραγδαίας καταιγίδας καί όχι της ποτιστικής βροχής. Αν η υψηλή θερμοκρασία της θάλασσας συνδυαστεί στο επόμενο διάστημα με συστήματα που θα μας έρθουν από τα δυτικά, τότε είναι βέβαιο ότι δεν θα έχουμε τοπικά μπουρίνια αλλά έντονες καταιγίδες σε μεγάλες περιοχές, με την συνοδεία κεραυνών και σπάνιων φαινομένων όπως είναι οι θαλάσσιοι νεροστρόβιλοι-υδροσίφωνες, που οι ναυτικοί μας ονομάζουν «τρόμπες». Το καλοκαίρι του 2002 είχαμε μια τέτοια κατάσταση με συνεχείς έντονες καταιγίδες, οι οποίες προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές στα αμπέλια και τον τρύγο. Από το 2002 είναι και ο νεροστρόβιλος που φαίνεται στην φωτογραφία (δεξιά) από την θαλάσσια περιοχή των Μικρών Κυκλάδων και φωτογραφήθηκε από την Αμοργό.

Μετά τις φετινές καταστρεπτικές πυρκαγιές, αυτό που πρέπει να ευχόμαστε είναι να μην έχουμε μπουρίνια Αύγουστο-Σεπτέμβριο και τα πρωτοβρόχια να έρθουν μετά την ολοκλήρωση των αντιπλημμυρικών έργων στην Πάρνηθα. Κι αυτό γιατί η Πάρνηθα έχει 4 μεγάλα ρέματα και σε πολλά σημεία είναι ήδη διαβρωμένη. Από τα ρέματα αυτά το πιο επικίνδυνο είναι το ρέμα της Γκούρας ή της Γιαννούλας. Το ρέμα αυτό προκαλεί έτσι κι αλλιώς πλημμύρες στο Θριάσιο Πεδίο της Ελευσίνας, αλλά με ραγδαίες βροχές μετατρέπεται σε καταστροφικό, όπως έγινε το καλοκαίρι-φθινόπωρο του 2002 τότε που πλημμύριζε συχνά και ο Κηφισσός λόγω έργων.

Το ρέμα της Γιαννούλας έχει μήκος 10 χιλιόμετρα. Ξεκινάει από τις κορφές της Πάρνηθας και καταλήγει στο Θριάσιο Πεδίο. Ένα κομμάτι του, μήκους 3 χιλιομέτρων, από την τοποθεσία Μεσονύχτι μέχρι την Μονή Κλειστών της Φυλής είναι ένα ιδιαίτερα δύσβατο φαράγγι (φωτογραφία δεξιά) και σε ορισμένα σημεία οι κάθετες πλευρές του υψώνονται μέχρι 500 μέτρα. Χειμώνα και άνοιξη έχει πολλούς μικρούς και μεγάλους καταρράκτες. Το καλοκαίρι ξεραίνεται. Οι φωτογραφίες που δημοσιεύονται εδώ είναι φθινοπωρινές και τις έχω βγάλει πριν αρχίσουν οι βροχές, κάτω από την Μονή Κλειστών.

Το ρέμα της Γκούρας - Γιαννούλας στην αρχαιότητα ονομαζόταν φαράγγι του Κελαδώνα. Μετά την περιοχή της Φυλής, υπάρχουν κατά την ροή του καταβόθρες κι αυτός είναι ο λόγος που δεν προκαλεί κάθε χρόνο πλημμύρες στο Θριάσιο, όπου συνεχίζεται ως Σαρανταπόταμος. Όταν κατεβάζει όμως πολύ νερό, λόγω καταιγίδων, οι καταβόθρες δεν αρκούν για να περιορίσουν την ροή κι έτσι προκαλεί μεγάλες πλημμύρες στην περιοχές του Ασπρόπυργου, όπως έγινε το 2002.

Λόγω της έντονης κλίσης και της ισχυρής ροής του, το ρέμα της Γκούρας - Γιαννούλας κατεβάζει και κομμάτια κορμών από δέντρα που ξεράθηκαν στις κορφές. Έναν τέτοιο κορμό, και όχι τα μάτια κάποιου ερπετού ή πουλιού, δείχνει και η φωτογραφία που ακολουθεί από το φαράγγι της Γκούρας...

Συμπλήρωμα 01/08/2007

Πριν αλέκτωρ λαλήσει τρις, «έσκασε» το πρώτο μπουρίνι σήμερα στην Ξάνθη, με κεραυνούς, δυνατό άνεμο, χαλάζι και μπόρες. Την Κυριακή προβλέπονται βροχές σ΄όλη την ηπειρωτική χώρα...

Συπλήρωμα 03/08/2007

Η ΕΜΥ έβγαλε έκτακτο δελτίο για καταιγίδες και μπουρίνια από Θεσσαλία και πάνω.

Οι καύσωνες, η Αθήνα και η φύση

Η πλατεία Ομονοίας με φοίνικες. Κάποτε...

Ο καύσωνας που ζήσαμε τις τελευταίες μέρες αποτελεί ένα ακραίο και σπάνιο καιρικό φαινόμενο. Τα χαρακτηριστικά του ήταν:

• Οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες που, με εξαίρεση την βορειοδυτική Ελλάδα, σε όλη την χώρα κυμάνθηκαν στους 42-44 βαθμούς C. Δεν εξαιρέθηκαν ούτε τα νησιά, όπου σημειώθηκαν θερμοκρασίες ρεκόρ για τον Ιούνιο.
• Η διατήρηση επί πολλές ώρες των πολύ υψηλών θερμοκρασιών, από το μεσημέρι μέχρι αργά το απόγευμα.
• Το πρωτοφανές ύψος των «ελάχιστων» θερμοκρασιών κατά την διάρκεια της νύχτα, που γενικά δεν έπεσαν κάτω από του 31-33 βαθμούς C. Παρατηρήθηκε επίσης σε ορισμένες περιοχές και το εξωφρενικό φαινόμενο της ανόδου της θερμοκρασίας μέσα στην νύχτα, όπως συνέβη στην Παλαιοχώρα της νότιας Κρήτης. Το αποτέλεσμα ήταν να μην προλάβουν τα κτίρια να ψυχθούν στην διάρκεια της νύχτας, με μοιραία συνέπεια τα πάντα μέσα στο σπίτι (τοίχοι και υλικά) να ακτινοβολούν συνεχώς μεγάλα ποσά θερμότητας.

Βιώσαμε λοιπόν ένα εξαιρετικά ακραίο καιρικό φαινόμενο, οι συνέπειες του οποίου πολλαπλασιάστηκαν από τις συνθήκες που επικρατούν σε όλες τις ελληνικές πόλεις χωρίς εξαίρεση, γιατί το μπετόν και η έλλειψή πράσινου δεν είναι «προνόμιο» μόνο της Αθήνας. Μάλιστα υπάρχουν πόλεις, όπως το Ηράκλειο Κρήτης, όπου οι συνθήκες ζωής είναι πραγματικά εφιαλτικές. Για τον θανάσιμο συνδυασμό υψηλών θερμοκρασιών και αστικού περιβάλλοντος είχα γράψει παλαιότερα ένα ρεπορτάζ, που διατηρεί την επικαιρότητά του γιατί από τότε οι συνθήκες στην Αθήνα επιδεινώθηκαν.

Οι υψηλές θερμοκρασίες, βεβαίως, αποτελούν τον κανόνα όλο το καλοκαίρι. Αυτό η φύση το ξέρει κι έχει φροντίσει να προετοιμαστεί. Η μεσογειακή χλωρίδα αποτελείται κυρίως από θάμνους, όπως οι σχίνοι, οι κουμαριές, τα σπάρτα, τα πουρνάρια, οι χαρουπιές κλπ, που έχουν προσαρμοστεί πολύ καλά για να αντέχουν το θερμό, ξηρό και παρατεταμένο ελληνικό καλοκαίρι. Τα φύλλα τους είναι πολύ σκληρά έτσι ώστε να περιορίζεται στο ελάχιστο η απώλεια χυμών. Ανάλογα με τις συνθήκες οι θάμνοι αυτοί μπορούν να αναπτυχθούν σε μεγάλα δέντρα.

Η χλωρίδα της Αθήνας, του Λεκανοπεδίου και της Αττικής είναι προσαρμοσμένη στις συνθήκες του μακρού και ξηροθερμικού καλοκαιριού. Το μεγαλύτερο μέρος της Αττικής καλύπτεται (καλυπτόταν καλύτερα, γιατί η αστική επέκταση έχει καλύψει τα πάντα) από την μεσογειακή βλάστηση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Υμηττός, ο οποίος, όπως γνωρίζουμε και από τους αρχαίους συγγραφείς δεν είχε δέντρα (πεύκα δηλαδή) και ήταν «μελισσοβότανος». Πευκοδάση υπήρχαν κυρίως στην Πεντέλη και έλατα στην κορυφή της Πάρνηθας. Στο Λεκανοπέδιο υπήρχαν ελαιώνες και περιβόλια, κυρίως κατά κατά τον ρουν του Κηφισσού από το Μενίδι μέχρι την Αγία Άννα, του Ρέντη και πιο κάτω.

Για την ζέστη και πολλές φορές την κάψα που επικρατούσε το καλοκαίρι στην Αθήνα και την Αττική έχουμε γραπτές αναφορές και ειδήσεις.

Την έλευση του Όθωνα στην Ελλάδα ακολούθησαν και πολλοί Βαυαροί. Ανάμεσά τους ήταν και ο αρχαιολόγος Λουδοβίκος Ρος, ο οποίος αργότερα έγινε και ο πρώτος Διευθυντής Αρχαιοτήτων. Στα γραπτά του διασώζει και ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες για την καθημερινή ζωή πριν 160-170 χρόνια στην Αθήνα. Ανάμεσα σε πολλά άλλα, γράφει ο Ρος:

«Ο Ιούνιος είναι ο κατ' εξοχήν μήνας του θερισμού και γι' αυτό τον λένε γενικά οι χωριάτες "θεριστή", όπως λένε τον Ιούλιο "αλωνάρη". Αυτούς τους μήνες ο ήλιος μεσουρανεί ολόκληρος στον χάλκινο ουρανό. Σπάνια συννεφιάζει. Απ΄ τις αρχές του Ιουνίου ως την Ισημερία, καμιά φορά κι ως τον Οκτώβριο, πέφτει στην Αττική και ιδίως στις χαμηλότερες περιοχές της χώρας, αραιά και που καμιά βροχή. Έτσι από τα τέλη του Μάη ξεραίνεται κάθε χλόη και κάθε είδους χορτάρι στους κάμπους.

«Το 1833 ήταν ένα ζεστό, άδροσο καλοκαίρι, ασφυκτικό και θολό. Μονάχα οι πρωινές και οι βραδινές ώρες στην Ακρόπολη έδιναν κάποιαν ανακούφιση. Μέσα στο καλοκαίρι ήρθε ο Ζουμπφτ από το Βερολίνο. Όταν περνούσε η φωτιά και λαύρα της μέρας, ανεβαίναμε την ώρα της δύσης στον Παρθενώνα, καθόμασταν πάνω στο δυτικό ύψωμα και αφήναμε τα βλέμματά μας και τις σκέψεις μας να θέλγονται από το πανόραμα που εκτείνονταν χιλιόμετρα από κάτω μας, απ' την Τροιζήνα και την Αίγινα ως την Κόρινθο, Μέγαρα και τον Μαραθώνα και περιλάμβανε μερικούς απ' τους πιο τιμημένους τόπους της Ελλάδας. Ο υπηρέτης μου έφερνε καφέ και τσιμπούκια και καθόμασταν εκεί ως το σούρουπο, απολαμβάνοντας τη θέα. Αλλά επειδή το καταμεσήμερο ο Ζουμπφτ δεν προφυλλάσονταν, έπαθε ηλίαση.»

Από μετεωρολογικά και δημοσιογραφικά στοιχεία φαίνεται ότι περίπου κάθε 10-15 χρόνια έχουμε στην Αθήνα κάποιο περιστατικό έντονου και συνεχούς καύσωνα. Χαρακτηριστικό είναι το ρεπορτάζ (δεξιά) της εφημερίδα "Σκριπ" από τις αρχές Ιουλίου 1902, που μεταξύ άλλων αναφέρει ότι τα αμπέλια της Αττικής τα έκαψε ο λίβας.

Οι αμπελώνες των Μεσογείων άντεξαν τους καύσωνες. Δεν άντεξαν όμως την ραγδαία αστική ανάπτυξη, μετά την κατασκευή του αεροδρομίου. Όπως δεν άντεξαν την αστική πίεση σε όλη την Αττική τα πευκοδάση, οι ελαιώνες, οι θαμνότοποι, η άγρια ζωή γενικά.

Αυτός ο καύσωνας πέρασε. Θα ακολουθήσουν όμως φέτος κι άλλες ζέστες, που θα φαίνονται μεγαλύτερες από τις συνθήκες τις αστικής ζωής. Και φυσικά θα ακολουθήσουν οι πυρκαγιές. Αλλά γι' αυτές έχουμε μπροστά μας ένα ολόκληρο καλοκαίρι να τα ξαναπούμε...

Πηγές:

Λουδοβίκου Ρος, «Αναμνήσεις και Ανακοινώσεις από την Ελλάδα (1832-1833)», εκδ. Τολίδη, Αθήνα 1976