Bryonia cretica

Σχινιάς 20-02-2011

Η Βρυωνία η κρητική (Bryonia cretica L. 1753] είναι γεώφυτο της Ανατολικής Μεσογείου, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, ενώ παραδόξως δεν αναφέρεται μόνον από την Θεσσαλία.

Φυτό δίοικο, τριχωτό, αναρριχώμενο με τη βοήθεια ελίκων παρόμοιων μ' αυτές του αμπελιού. 

Φύλλα παλαμόλοβα με λευκές νευρώσεις και την κάτω πλευρά πιο ανοιχτόχρωμη. 

Άνθη κιτρινοπράσινα με σκούρες νευρώσεις και καρπός ράγα κόκκινη. Στα θηλυκά φυτά οι ταξιανθίες δεν έχουν πάνω από 1-2 άνθη. 

Φυτό δηλητηριώδες που προτιμά φράχτες και θαμνώνες.

Ανθίζει από τον Φεβρουάριο

Ετυμολογία:

Bryonia > βρύω πληθαίνω, παράγω σε αφθονία - αναφέρεται στην ταχεία ανάπτυξη του φυτού = Βρυωνία (αναφέρεται από τον Διοσκουρίδη).

cretica > Κρήτη.

===>> Η Bryonia  dioica είναι φυτό πολύ παρόμοιο, αλλά ξεχωρίζει εύκολα από τα χωρίς λευκές νευρώσεις φύλλα.

Ο Διοσκουρίδης αναφέρει δύο είδη βρυωνίας και περιγράφει ως εξής:

*** «ἄμπελος λευκή· οἱ δὲ βρυωνίαν, οἱ δὲ ὀφιοστάφυλον, οἱ δὲ χελιδόνιον, οἱ δὲ ‹μάδον ἢ› μήλωθρον ἢ ψίλωθρον ἢ ἀρχέζωστιν ἢ ἄγρωστιν ἢ κέδρωστιν καλοῦσι. ταύτης τὰ κλήματα καὶ τὰ φύλλα καὶ αἱ ἕλικες ὅμοια τῇ ἡμέρῳ ἀμπέλῳ, δασύτερα δὲ πάντα· καὶ ἐμπλέκεται τοῖς παρακειμένοις θάμνοις ἐλλαμβανομένη ταῖς ἕλιξι· καρπὸν δὲ ἔχει βοτρυώδη, πυρρόν, ᾧ ψιλοῦται τὰ δέρματα. ταύτης οἱ ἀσπάραγοι κατὰ τὴν πρώτην ἐκβλάστησιν ἑφθοὶ ἐσθίονται, οὔρησιν καὶ κοιλίαν κινοῦντες».

*** «ἄμπελος μέλαινα, ἣν ἰδίως βρυωνίαν ὀνομάζουσί τινες, οἱ δὲ Χειρώνιον ἄμπελον· φύλλα ἐστὶ κισσῷ ὅμοια, μᾶλλον δὲ πρὸς τὰ τῆς μίλακος, καὶ οἱ καυλοὶ ‹δέ›· μείζονα δὲ ταῦτα. ἐλλαμβάνεται δὲ καὶ αὕτη τῶν δένδρων ταῖς ἕλιξι· καρπὸς δὲ βοτρυώδης, χλωρὸς κατ' ἀρχήν, πεπανθεὶς δὲ μέλας γίνεται· ῥίζα μέλαινα ἔξωθεν, ἔνδοδεν δὲ πυξοειδής».

Serapias bergonii

Σχινιάς 04-04-2013

Η Σεραπιάς του Μπεργκόν (Serapias bergonii, E. G. Camus 1908) είναι ορχιδέα της Ανατολικής Μεσογείου. Περιγράφτηκε το 1908 από την Κέρκυρα.
Έχει ευρεία εξάπλωση σ' όλη την Ελλάδα, με έμφαση στις νότιες, νησιωτικές και δυτικές περιοχές της χώρα. Φύεται σε λιβάδια, διάκενα δασών, θαμνώνες και φρύγανα. Όπως όλες οι Σεραπιάδες, τα πέταλα και τα σέπαλα των ανθέων της σχηματίζουν ένα είδος θόλου, στον οποίο βρίσκουν καταφύγιο τα έντομα κι έτσι επικονιάζουν τα φυτά. Ανθίζει από τον Απρίλιο.

Ετυμολογία:

Serapias > Σεραπιάς, ορχιδέα που ονοματίζει ο Διοσκουρίδης > Σέραπις (και Σάραπις) ελληνοαιγυπτιακός θεός της Ελληνιστικής Εποχής.

bergonii > προς τιμήν του Γάλλου βοτανικού και φωτογράφου Louis-Jacques-Paul Bergon (1863-1912).

Fritillaria obliqua

Η Φριτιλάρια η πλαγία (Fritillaria obliqua Ker-Gawler 1805) είναι ενδημική Αττικής και Εύβοιας.
Περιγράφτηκε από τα Τουρκοβούνια του Λεκανοπεδίου Αθηνών.
Παλαιογεωγραφικό πολυετές βολβώδες φυτό. Φύλλα 8-13, γλαυκά, λογχοειδή. Άνθη 1-3, εύοσμα.
Βιότοπος: βραχώδεις ασβεστολιθικές θέσεις με φρύγανα και αραιή θαμνώδη βλάστηση, από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 1000 μέτρα.
Άνθη: κωνικά, καμπανοειδή, με τμήματα μαύρα, γλαυκά στο εξωτερικό.
Άνθιση: αρχές Φεβρουαρίου έως αρχές Απριλίου.
Εξάπλωση στην Αττική: Τουρκοβούνια, Πάρνηθα, Καπανδρίτι, Πεντέλη, Λίμνη Μαραθώνα, Σχινιάς.

*** Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (RDB 2009), με τον χαρακτηρισμό «Σχεδόν Απειλούμενο» (ΝΤ).

Ετυμολογία:
Fritillaria > fritíllus κύπελλο με το οποίο έριχναν τα ζάρια οι Ρωμαίοι - για το σχήμα του άνθους.
obliquus, -a, -um = πλάγιος, λοξός - για την πλάγια θέση των ανθέων στον βλαστό.

Melilotus siculus

Σχινιάς 23/04/2014

Ο Melilotus siculus (Turra) B.D. Jacks. 1894 είναι μεσογειακό φυτό με εξάπλωση στη νότια και νησιωτική Ελλάδα.
Συνώνυμο: Melilotus messanensis
Βιότοπος: υγρά λιβάδια, παραθαλάσσιες θέσεις, σπάνια σε αγροτικές θέσεις, σε υψόμετρα έως 200 μ.
Ετήσιο ποώδες φυτό, με ύψος 20-50 εκ.
Φύλλα σύνθετα με 3 φυλλάρια. Φυλλάρια των κατώτερων φύλλων ομοιόμορφα και των ανώτερων φύλλων στενότερα και λεπτά.
Άνθη 15-30, σε πλευρικούς βότρεις. Στεφάνη κίτρινη.
Καρπός χέδρωπας, ωοειδής, σκούρος καφετής με 1-2 σπέρματα.
Ανθίζει την άνοιξη.

Ετυμολογία:
Melilotus > μέλι + lotus (είδος τριφυλλιού με παρόμοιο άνθος).
siculus >  > Sicilia Σικελία = σικελικός.

Geranium dissectum

Σχινιάς 25/03/2013

Το Γεράνιο το διαχωρισμένο [Geranium tuberosum L. 1753] είναι ευρασιατικό φυτό, με μεγάλη εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Ετήσιο φυτό, διακλαδισμένο από την βάση του, ύψους 10-40 εκ.
Φύλλα βαθιά χωρισμένα σε επιμήκεις λοβούς.
Βιότοπος: εποχικά λιμνία, υγρά λιβάδια, ελαιώνες, σε υψόμετρα 0-1000 μ. (1300 σην ηπειρωτική χώρα).
Άνθη 1-2 με ρόδινα πέταλα ελαφρώς μικρότερα από τα σέπαλα.
Ανθίζει από τα τέλη Μαρτίου έως τον Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Geranium > γεράνιον, φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης - από τον καρπό του που μοιάζει «γεράνων κεφαλάς συν τοις ράμφεσιν = Γεράνιο.
dissectus, a, um > dissĕco διαμελίζω, διαχωρίζω -αναφορά στα φύλλα που είναι βαθιά χωρισμένα σε τμήματα = διαχωρισμένο.

Clematis cirrhosa

Σχινιάς 26/12/2012

Η Κληματίδα η βοστρυχώδης (Clematis cirrhosa, L. 1753), είναι μεσογειακό φυτό. Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα με εξαίρεση την βορειοδυτική χώρα.
Είναι αειθαλής, αναρριχώμενος θάμνος με ξυλώδεις βλαστούς.
Φύλλα απλά, 2,5-5 εκ., λεία, πριονωτά, τρίλοβα ή πτεροχιδή, με οδοντωτά φυλλάρια. .
Βιότοπος: φράχτες, ζώνη μεσογειακής μακκίας, σε υψόμετρα 0-600 (-1000) μ.
Τα πενταμερή, κωδωνοειδή, χνουδωτά, κρεμαστά, λευκοκίτρινα άνθη φύονται στους βλαστούς του προηγούμενου έτους.
Ανθίζει φθινόπωρο και χειμώνα και συχνά τα άνθη είναι τόσα πολλά που σκεπάζουν το φυτό. Στην ωρίμανση πλήθος αχαίνια δίνουν την εντύπωση λευκής κόμης.

Ετυμολογία:
Clematis > κλήμα, κλήματος (κλάδος αμπέλου, κληματόβεργα) = Κληματίς.
cirrhosa > cirrus, η έλικα του κλήματος, βόστρυχος (πλεξίδα-μπούκλα μαλλιών) = βοστρυχώδης.

Spiranthes spiralis

Σχινιάς 13/11/2015

Το Σπειρανθές το σπειροειδές [Spiranthes spiralis (L) Chevallier, 1827] είναι μια μικροσκοπική ορχιδέα με ευρεία εξάπλωση σε Ευρώπη, Ασία και Βόρεια Αφρική. Η μοναδική που ανθίζει το φθινόπωρο.
Πρώτη επιστημονική περιγραφή το 1753 από το Στρασβούργο της Γαλλίας.
 Λεπτό φυτό, με ύψος 6 - 30 εκατοστά. Βλαστός χνουδωτός. Τα φύλλα είναι μαραμένα κατά την άνθιση.
Βιότοπος: θαμνώνες, φρύγανα, λιβάδια, ακαλλιέργητα χωράφια, διάκενα πευκοδασών σε υψόμετρα μέχρι 1.400 μέτρα.
Άνθη: μικρά, λευκά σε σπειροειδή ταξιανθία με 6-30 άνθη.
Άνθιση: τέλη Αυγούστου - Οκτώβριος.
Εξάπλωση στην Αττική: Πεντέλη, Υμηττός, Λαυρεωτική, Σχινιάς, Σαλαμίνα...
Ετυμολογία:
Spiranthes > spira (latin) > σπείρα + άνθος = Σπειρανθές.
spiralis > spira (latin) > σπείρα.

Pinus pinea Πεύκη η πιτύς (κουκουναριά)

Σχινιάς 01/04/2008

Η Πεύκη η πίτυς, κοινώς κουκουναριά (Pinus pinea L. 1753) είναι είδος πεύκου των παραλίων της Μεσογείου, περισσότερο φωτόφιλο από τα άλλα πεύκα και με προτίμηση σε ήπιο, θερμό και υγρό κλίμα, όπως αυτό των παραθαλάσσιων περιοχών.
Τα σπέρματά της κουκουναριάς είναι εδώδιμα και χρησιμοποιούνται στην ελληνική και γενικά τις μεσογειακές κουζίνες.
Η κουκουναριά προτιμά αμμώδη και αργιλοαμμώδη εδάφη με διαθέσιμα υπόγεια νερά. Φθάνει σε ύψος τα 15-30 μέτρα.
Η κόμη της είναι αρχικά σφαιροειδής και στη συνέχεια παίρνει μορφή σκιαδίου (ομπρέλας) με χοντρά σχεδόν οριζόντια κλαδιά. Η ανάπτυξή της είναι βραδεία.
Η εξάπλωση της στην Ελλάδα είναι περιορισμένη, σχηματίζοντας μικρά δάση στον Σχινιά της Αττικής, την Δυτική Πελοπόννησο (Στροφιλιά), Εύβοια, Σκόπελο, Σκιάθο, Χαλκιδική.
Ετυμολογία
Pinus > pinus (λατιν.), από σανσκριτκή ρίζα pítu = πίτυς πεύκο
pinea > αναφέρεται σε βιότοπο, καρπούς, ή φύλλα που μοιάζουν με του πεύκου.

Malva multiflora Lavatera cretica

Σχινιάς 23/04/2014

Η Malva multiflora, (Cav.) Soldano, Banfi & Galasso 2005, είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Συνώνυμο: Lavatera cretica  L.
Βιότοπος: αμμώδεις παράκτιες περιοχές, άκρες αγρών, δρόμοι, ελαιώνες, σε υψόμετρα 0-400 (-700) μ.
Φυτό με βλαστούς όρθιους ή απλωτούς.
Φύλλα χνουδωτά, τα ανώτερα με πέντε λοβούς, τα κατώτερα σχεδόν στρογγυλά.
Τα άνθη είναι ρόδινα με σκούρες νευρώσεις και φύονται στις μασχάλες των φύλλων.
Ανθίζει από τα τέλη Μαρτίου μέχρι τον Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Malva > malva (λατιν.). Η μαλάχη των αρχαίων, μολόχα.
multiflorus, a, um > multus πολύς + flos floris άνθος = πολυανθής.
Lavatera > αφιερωμένο στον J.R. Lavater (18ος αιώνας), γιατρό και φυσιοδίφη από τη Ζυρίχη. 

Plantago crassifolia

Σχινιάς 23-04-2014

Ornithogalum collinum

Σχινιάς 20/02/2013

Το Ornithogalum collinum Guss. 1825, είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Βιότοπος: λιβάδια, ακαλλιέργητα χωράφια, βραχώδεις θέσεις, σε υψόμετρα 0-1200 (-1900) μ.
Βολβώδες φυτό, 5-15 εκ., με φωτεινά πράσινα φύλλα με μια λευκή λωρίδα στο μέσον.
Ανθίζει από τα τέλη Φεβρουαρίου.

Ετυμολογία:
Ornithogalum > > >  Όρνις (πτηνό,  όρνιθα, κόττα) + γάλα. Αναφέρεται στην φράση «και του πουλιού το γάλα», λόγω του λευκού χρώματος των τεπάλων του.
collinus, a, um > cóllis λόφος, βουνό = του λόφου.

Σχινιάς 20/02/2013

Orobanche minor

Σχινιάς 23/04/2014

Ranunculus trichophyllus

Σχινιάς 09/04/2014

Ο Ranunculus trichophyllus, Chaix ex Vill. 1786, είναι κοσμοπολίτικο φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Φύλλα με μακριούς τριχωτούς λοβούς.
Βιότοπος: ενδιαιτήματα γλυκού νερού, εποχιακά λιμνία, τέλματα, σε υψόμετρα 0-1300 (2000) μ.
Άνθη με πέταλα μικρά, λευκά, όχι μεγαλύτερα από 5 χιλ.
Άνθιση Μάρτιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Ranunculus > rana βάτραχος. Ο Πλίνιος γράφει ότι «ονομάζουμε ranunculus το βότανο που οι Έλληνες ονομάζουν βατράχιο» = βατράχιο, επειδή ορισμένα είδη αυτού του γένους ευδοκιμούν σε υδάτινο περιβάλλον.
trichophyllus, a, um > θριξ τριχός + φύλλον ==> από τα τριχοειδή φύλλα = τριχόφυλλος.

Serapias vomeracea

Σχινιάς 23/04/2014

Βραυρώνα 22/04/2014 Χαμολιά

 Η Σεραπιάς η «υνιόμορφη» (Serapias vomeracea (Burm.f.) Briq. 1910) εξαπλώνεται σε Μεσόγειο και Ανατολική Ευρώπη. Πρώτη επιστημονική περιγραφή το 1770 από την Βερόνα της Ιταλίας.
Στην Ελλάδα εξαπλώνεται κυρίως στην δυτική χώρα.
Ρωμαλέο φυτό, με ύψος 30-60 εκατοστά. Φύλλα 4-7 στενά, λογχοειδή.
Συχνά σχηματίζει συστάδες.
Βιότοπος: λιβάδια, ακαλλιέργητα χωράφια, φρύγανα, ελαιώνες, ανοιχτά δάση σε υψόμετρα μέχρι 1.200 μέτρα.
Άνθη: κοκκινωπά - κεραμιδί, με άσπρο τρίχωμα στο επιχείλιο.
Άνθιση: Μάρτιος - Ιούνιος.
Εξάπλωση στην Αττική: Πάρνηθα, Υμηττός, Σχινιάς.
Ετυμολογία:
Serapias > Σεραπιάς, ορχιδέα που ονοματίζει ο Διοσκουρίδης < Σέραπις (και Σάραπις) ελληνοαιγυπτιακός θεός της Ελληνιστικής Εποχής.
vomeracea > vomer, vomeris (υνί) = από την μορφή σχήμα του επιχειλίου, «υνί-μορφή».

Tragopogon longifolius

Σχινιάς 25/03/2013

Ο Τραγοπώγων ο μακρόφυλλος (Tragopogon longifolius, Heldr. & Sartori ex Boiss. 1856) είναι ελληνικό ενδημικό είδος. Έχει σποραδική εμφανιση σε Πελοπόννησσο, Στερεά Ελλάδα, Εύβοια, Νότα Πίνδο, Θεσσαλία, Ανατολική Μακεδονία και Θράκη.
Βιότοπος: ξέφωτα δασών, ακαλλιέργητοι αγροί, Θέσεις με ανθρωπογενή επιβάρυνση, άκρες δρόμων.
Ανθίζει από τον Μάρτιο.

Ετυμολογία:
Tragopogon > τράγος + πώγων - από την μορφή του πάππου = Τραγοπώγων (αρχαίο όνομα από τον Διοσκουρίδη)
longifolius > > longus μακρύς, μακρός + folium φύλλο = μακρόφυλλος.

Fumaria capreolata

Σχινιάς 25/03/2013

Η Fumaria capreolata L. 1753, είναι μεσογειακό-ατλαντικό φυτό, με ευρεία εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Βιότοπος: παράκτιες επιχώσεις, ελαιώνες, φράκτες, σε υψόμετρα 0-600 μ.
Φύλλα δις τρισχιδή με λοβούς οξύληκτους.
Άνθη λευκά ή ρόδινα με πολύ σκούρα χείλη. Τα δυο σέπαλα είναι ωοειδή, ελφρά οδοντωτά και λίγο πλατύτερα από τον σωλήνα.
Ανθίζει Μάρτιο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Fumaria > fúmus καπνός ==> από την οσμή καπνού που αναδίδουν τα φύλλα.
capreolatus, a, um > capreolus αίγαγρος αλλά και οι έλικες της αμπέλου ==> από την διακλαδισμένη ταξιανθία, όπως οι έλικες.

Anchusa sartorii

Σχινιάς, 23/03/2013

Ophrys bombyliflora

 Σχινιάς 23-03-2013

 Η Οφρύς η βομβυλανθής (Ophrys bombyliflora Link, 1800) είναι μεσογειακή ορχιδέα. Περιγράφτηκε από την Πορτογαλία.
Στην Ελλάδα έχει ευρεία εξάπλωση, εκτός από Μακεδονία και Θράκη.
Μικρό φυτό με ύψος 5-10 εκατοστά. Πολλές φορές δύσκολα διακρίνεται στο έδαφος. Οι κόνδυλοι του βγάζουν παραφυάδες, με αποτέλεσμα να σχηματίζει συστάδες.
Βιότοπος: φρύγανα, θαμνώνες, λιβάδια, ακαλλιέργητα χωράφια, σε υψόμετρα έως 900 μέτρα.
Άνθη: τρίλοβα, με κωνικούς και τριχωτούς πλαϊνούς λοβούς, με καφετί χρώμα και ασαφή θυρεό.
Άνθιση: Φεβρουάριος - Μάιος.
Έχει ευρεία εξάπλωση στην Αττική.

Ετυμολογία:
Ophrys > Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.
bombyliflora >  bombylis έντομα της οικογένειας Bombylidae + flos, floris άνθος = βομβυλανθής, από το σχήμα του άνθους που μοιάει με έντομο της οικογένειας Bombylidae.

Centaurium pulchellum

Σχινιάς 05/06/2011

Το Κενταύριο το ωραίο (Centaurium pulchellum (Swartz) Druce 1898) είναι φυτό της Ευρώπης και της ΝΔ Ασίας, με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Βιότοπος: ενδιαιτήματα γλυκού νερού, εποχιακά λιμνία,λιβάδια, ελαιώνες, διάκενα δασών, σε υψόμετρα 0-400 (-1000) μ.
Ετήσιο ή διετές, μικρό φυτό.
Βλαστός αδύνατος, διακλαδισμένος από την βάση, χωρίς ρόδακα.
Φύλλα ωοειδή, επιφυή, αντίθετα.
Άνθη ρόδινα σε αραιές ταξιανθίες.
Ανθίζει από τα μέσα Απριλίου μέχρι τις αρχές Ιουλίου.

Ετυμολογία:
Centaurium > κενταύριον (όνομα φυτού που αναφέρουν Ιπποκράτης, Θεόφραστός και Διοσκουρίδης).
pulchellum > > pulcher, όμορφο, ωραίο.

«κενταύρειον τὸ λεπτὸν ἢ μικρόν, ὅ τινες λιμνήσιον καλοῦσιν, ἐπειδὴ ἐνίκμους φιλεῖ τόπους. ἡ πόα ὑπερικῷ καὶ ὀριγάνῳ παραπλήσιος, καυλὸν ἔχουσα ὑπὲρ σπιθαμήν, γεγωνιωμένον· ἄνθη ἐν τῷ φοινικῷ ὑποπόρφυρα πρὸς τὰ τῆς λυχνίδος, φύλλα μικρά, ὑπομήκη, ὥσπερ πηγάνου, καρπὸς πυροῖς ὅμοιος, ῥίζα μικρά, ἄχρηστος, γευομένῳ δὲ ἐμποιεῖ πικρίαν.»
Διοσκουρίδης

Anacamptis palustris subsp. elegans

Σχινιάς 20/05/2011 

Η Ανακαμπτίς η ελοχαρής, υποείδος η κομψή [Anacamptis palustris subsp. elegans (Heuff. 1835) R.M. Bateman, Pridgeon & M.W.C hase 1997]
είναι βαλκανική και ασιατική ορχιδέα.
Περιγράφτηκε από το Ζαϊντόβαρ της Σερβίας.
Συνώνυμο: Orchis elegans.
Ψηλό και ρωμαλέο φυτό, με ύψος μέχρι 1 μέτρο και 3-5 λογχοειδή άστικτα φύλλα.
Βιότοπος: Υγρολίβαδα και έλη.
Άνθη: 15-16 μεγάλα βιολετί άνθη, σε αραιή επιμήκη ταξιανθία.
Άνθιση: Απρίλιος - Ιούλιος.
Στην Αττική φύεται μόνο στον Σχινιά.
Ετυμολογία:
Anacamptis > ανά + κάμπτω (από την κάμψη των γυρεομαγματων προς τα πίσω).
palustris > pálus, palúdis, έλος = ελόχαρής, ελώδης.
elegans = κομψή.

 

Η εξάπλωση του είδους από το http://www.elisajeanluc.fr/orchidees_nature/anacamptis/anacamptis_palustris.htm