Vitex agnus-castus λυγαριά

Οινόη 03/09/2009

Η Λυγαριά (Vitex agnus-castus L. 1753), είναι αειθαλής, αρωματικός θάμνος, με ύψος 1-3 μέτρα. Φυτό της Μεσογείου και της ΝΔ Ασίας, με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Τα κλαδιά της είχαν ποικίλες χρήσεις στο παρελθόν, με πιο κοινή αυτή της καλαθοπλεκτικής (λυγίζουν και πλέκονται χωρίς να σπάνε).
Τα φύλλα είναι σύνθετα με φυλλάρια λογχοειδή, επιμήξη, ακέραια.
Βιότοπος: οικότοποι γλυκών νερών.
Τα άνθη είναι κυανόλευκα και αναπτύσσονται σε σπονδύλους, που σχηματίζουν όμορφο, μακρύ στάχυ.
Ανθίζει το καλοκαίρι.

Ετυμολογία:
Vitex > vieo λυγίζω, πλέκω > vitor λυγιστής > vitex, viticis = λυγαριά.
agnus-castus > α+γόνος, άγονος > αγνός > άγνος (η λυγαρια στην αρχαία) + castus (αγνός)

 
Υπάρχουν πολλά χωριά και τοπωνύμια που φέρουν τ΄όνομά της λυγαριάς.
Είναι κοινή και αγαπητή σε όλη την Ελλάδα, γι΄αυτό άλλωστε και έχει τραγουδηθεί, όπως στο γνωστό νησιώτικο παραδοσιακό τραγούδι, στο οποίο η κοπελιά παρομοιάζεται με λυγαριά:

Κόρη καραβοκύρη, κόρη καραβοκύρη
κόρη καραβοκύρη κι όμορφη κοπελιά
Κορμί κυπαρισσένιο, λυγάς σα λυγαριά
Λυγαριά, λυγαριά, εσένα έχω στην καρδιά
Λυγαριά, λυγαριά, θα σε κλέψω μια βραδιά

Colchicum lingulatum

Πάρνηθα 03/09/2009 Φυλή

Το Κολχικό το γλωσσοειδές (Colchicum lingulatum Boiss. & Spuner 1844) είναι ενδημικό Αττικής, Εύβοιας και Βοιωτίας. Περιγράφτηκε το 1884 από την Πάρνηθα.
Πολυετές, βολβώδες φυτό. Δηλητηριώδες, όπως όλα τα κολχικά. Φύλλα λογχοειδή έως γλωσσοειδή, κυματιστά, λεία που αναπτύσσονται μετά την άνθηση. Τα ξερά φύλλα παραμένουν πάνω στο φυτό μέχρι την επόμενη ανθοφορία.
Βιότοπος: σε ανοιχτές θέσεις με φρύγανα και σε λεπτό και πετρώδες στρώμα εδάφους. Υψόμετρο: 200 - 1200 μέτρα.
Άνθη: ροζ-λιλά που μερικές φορές έχουν τετράγωνες διαγραμμίσεις.
Άνθιση: από αργά τον Αύγουστο μέχρι τις αρχές Οκτωβρίου.
Εξάπλωση στην Αττική: Πάρνηθα, Πατέρας, Κιθαιρώνας.
Περιλαμβάνεται στο Κόκκινο Βιβλίο των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (2009) με τον χαρακτηρισμό Σχεδόν Απειλούμενο (ΝΤ).

Ετυμολογία:
Colchicum > Κολχίς (αρχαία όνομα της σημερινής Γεωργίας). Κατά τον Διοσκουρίδη, το κολχικό φύτρωνε άφθονο στην Κολχίδα και την Μεσσηνία.
lingulatus, -a, -um > língula  & lígula  γλωσοειδής άκρη, γλωσσίδιο = με γλωσοειδή άκρα, γλωσοειδής.

Πάρνηθα 03/09/2011 κορφές

Κατακα(υ)μένη Πεντέλη

Η λήψη της φωτογραφίας πάνω έγινε την περασμένη Τρίτη (1 Σεπτεμβρίου 2009) στην κεντροδυτική Πεντέλη, που δεν κάηκε στην πρόσφατη πυρκαγιά του Αυγούστου. Κάηκε το 2000 και το μαυρισμένο κουφάρι του πεύκου μένει από τότε να αγναντεύει την τσιμεντούπολη του Λεκανοπεδίου Αθηνών. Η φωτογραφία αυτή δεν λέει όμως την αλήθεια. Δίπλα στα καμένα πεύκα έχουν φυτρώσει από το 2000 πολλά μικρά πευκάκια, όπως δείχνει η φωτογραφία κάτω, με φόντο και την... απαραίτητη πλέον σε όλες τις βουνοκορφές κεραία της κινητής τηλεφωνίας.

Για τα καμένα πεύκα που αφήνουν τα δασαρχεία υπάρχει λόγος να μην κόβονται. Πρώτα απ΄όλα τα κουκουνάρια τους, που ανοίγουν σωρηδόν λίγες ώρες μετά την φωτιά, παρέχουν σπόρους για να φυτρώσει η νέα γενιά πεύκων. Προσφέρουν επίσης κάποια προστασία από τους ανέμους στα νέα φυτά, όπου ειδικά σ' αυτή την περιοχή της Πεντέλης οι κατεβατοί αέρηδες δεν σταματούν ποτέ. Και αντί να καταλήξουν στα τζάκια των νεόπλουτων, καλύτερα είναι να παρέχουν σταδιακά την βιομάζα τους στο οικοσύστημα. Στην κεντροδυτική Πεντέλη το πευκοδάσος θα ξαναγίνει, αλλά για να αποκτήσει πυκνότητα και ύψος θα περάσουν πολλές δεκαετίες, γιατί η περιοχή είναι πετρώδης και ταλαιπωρημένη από δεκάδες αρχαία και νεότερα λατομεία μαρμάρου.


Στην βορειανατολική όμως Πεντέλη, όπου δεν υπάρχουν λατομεία και το βουνό κρατάει ακόμα αρκετό χώμα, η αναγέννηση του πευκοδάσους ήταν μαζική, μετά την πυρκαγιά του 2000, όπως δείχνει η κάτω φωτογραφία (λήψη: 14 Αυγούστου 2007), με φόντο τις γνωστές εστίες αυθαιρέτων. Όλες αυτές οι πλαγιές που φαίνονται στην φωτογραφία κάηκαν πάλι προ ημερών. Το δάσος δεν μπορεί να αναγεννηθεί μόνο του, γιατί τα νεαρά πευκάκια δεν πρόλαβαν να καρπίσουν. Επομένως θα χρειαστεί αναδάσωση.

Την άποψη της WWF Ελλάς, για την φωτιά της Πεντέλης μπορείτε να την διαβάσετε στην σύνδεση

http://politics.wwf.gr/images/stories//pyrkagiaba_attikiaug09_low74dpi.pdf

που έστειλε με σχόλιο της στο μπλοκ από την οργάνωση η κ. Θεοδότα Νάντσου

Centranthus ruber

Πεντέλη 14/08/2009

Ο Κέντρανθος ο ερυθρός (Centranthus ruber (L.) DC. 1805) είναι μεσογειακό φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Γλαυκοπράσινο φυτό με όρθιους βλαστούς και ύψος 30-80 (-100) εκ.
Φύλλα πλατιά, οξύληκτα με μήκος 12 εκ. Τα κατώτερα έχουν μικρό μίσχο ενώ τα ανώτερα είναι επιφυή.
Βιότοπος: βραχώδεις θέσεις, σε υψόμετρα 0-900 (-1700) μ.
Άνθη ρόδινα, σωληνοειδή με πεντάλοβη στεφάνη, μακρύ και λεπτό πλήκτρο, που φύονται σε πυκνό κόροιβο.
Ανθίζει από τον Απρίλιο.

Ετυμολογία:
Centranthus > κέντρο + άνθος - αναφορά στο πλήκτρο του άνθους = Κέντρανθος.
rúber, ra, rum, rus > rúbeo, κοκκινίζω = ερυθρός.

Η πυρκαγιά της Πεντέλης προχωρεί ακατασχέτως προς τον Μαραθώνα

Τετάρτη 02/07/1908


Τηλεφώνημα εκ Πικερμίου προς την διεύθυνσιν της αστυνομίας ανήγγειλεν ότι η πυρκαϊά εις το δάσος Σκουζέ εξακολουθεί επεκταθείσα μέχρι της θέσεως Τράφες. Ο πνέων βόρειος άνεμος υποβοηθεί σημαντικώς το καταστρετικόν πυρ. Το απόγευμα εστάλη εις την Διεύθυνσιν τηλεγράφημα δια του οποίου ο αστυνόμος κ. Κωνσταντινίδης αγγέλλει ότι το πυρ αντί να περιορίζεται λαμβάνει μεγαλειτέρας διαστάσεις. Η φλογισμένη έκτασις υπερβαίνει τας 50 χιλιάδας στρέμματα. Οι αποσταλέντες δύο λόχοι του μηχανικού δεν είνε αρκετοί διά να εντοπίσουν το πυρ. Ο κ. Κωνσταντινίδης ζητεί και άλλην ενίσχυσιν, η οποία αναχωρεί αποτελουμένη από δύο λόχους σήμερον την πρωίαν. Μέχρι της νυκτός το πυρ εξηκολούθει ακατάσχετον ν’ αποτεφρώνη χιλιάδας όλας δένδρων. Αι ζημίαι είνε παμμέγισται μη δυνάμεναι μέχρι της ώρας να υπολογισθώσιν.


ΝΕΩΤΕΡΟΝ ΤΗΛΕΓΡΑΦΗΜΑ


Νεώτερον τηλεγράφημα εκ Πικερμίου ανήγγειλεν ότι η πυρκαϊά το απόγευμα έλαβε τρομακτικωτέρας έτι διαστάσεις. Το πυρ διαρκώς εξαπλούμενον προχωρεί προς το Χαρβάτι, τον Μαραθώνα, το Πικέρμι και Αθήνας.


ΜΕΓΑΛΗ ΕΝΙΣΧΥΣΙΣ


Κατόπιν της αληθώς τρομακτικής προόδου του πυρός το υπουργείον των Στρατιωτικών διέταξε το 1ον και 7ον πεζικά Συντάγματα, το 2ον και 3ον Πυροβολικόν και τα δύο τάγματα του μηχανικού ν’ αναχωρήσωσι προ του μεσονυκτίου δι’ εκτάκτου αμαξοστοιχίας εις Γέρακα.


Όντως δε χθες την 11,30 μ.μ. διαταχθέντες ανεχώρησαν οι δύο ούτοι λόχοι. Μεταμεσονύκτιοι πληροφορίαι εβεβαίουν ότι το πυρ ακατάσχετον προχωρεί αποτεφρούν μεγάλας ευθαλείς εκτάσεις. Πιστεύεται ότι κατόπιν της νέας ταύτης ισχυράς ενισχύσεως σήμερον θα κατωρθωθή η εκτόπισις του παμφάγου πυρός.




Πέμπτη 03/07/1908


Αλλεπάλληλα τηλεφωνήματα εκ Πικερμίου προς της διεύθυνσιν της αστυνομίας ανήγγειλαν ότι το πυρ κατόπιν πολλών προσπαθειών του στρατού περιεστάλη. Παμμέγισττοι τάφροι ηνοίχθησαν πέριξ των καιομένων εκτάσεων, εμποδίζουσαι την μετάδοσιν των τεραστίων φλογών, παρ΄όλον τον ισχυρώς πνέοντα βόρειον άνεμον. Πιστεύεται ότι το πυρ θα κατασταλή εντελώς.


Παρασκευή 04/07/1908


Χθες το απόγευμα επανήλθεν από την Πεντέλην, όπου είχε μεταβή προς ενέργειαν ανακρίσεων διά την εκραγείσαν εκεί πυρκαϊάν του δάσους Πικερμίου, ο ανακριτής κ. Βρυάκος. Εκ των ανακρίσεων ας ενήργησεν ο κ. Βρυάκος, προκύπτει ότι δεν πρόκειται περί εμπρησμού αλλά ότι το πυρ θα ήρχισεν από κανέν σιγάρο κυνηγού τινός, όστις θα το έρριψεν εκεί όλως ανυπόπτως.


Αι εκ της πυρκαϊάς προελθούσαι καταστροφαί είνε παμμέγισται. Ως μας ανεκοίνωσεν ο ανακριτής κ. Βρυάκος κατεστράφησαν τα δάση Πικερμίου, Νταού, Πεντέλης, Καλλισίων, Χαιροτσακούλι και Χαρβατίου.


Το πυρ βοηθούμενον υπό του ισχυροτάτου πνέοντος ανέμου επροχώρησε μέχρι του κτήματος Βακαλοπούλου, μέρος του οποίου κατέστρεψεν, εσταμάτησε δε εις το κτήμα του κ. Καλλιφρονά, όπου πλέον κατορθώθη υπό των στρατιωτικών η κατάσβεσις του πυρός δι’ αντεμπρησμού, μέσον το οποίον μεταχειρίζονται εις απεγνωσμένας περιστάσεις πυρκαϊάς δασών.


Κατά τας συγκεντρωθείσας πληροφορίας του κ. Βρυάκου υπό του πυρός κατεστράφησαν 60.000 στρεμμάτων πεύκων, εκ των οποίων 40.000 ανήκουν εις τον κ. Σκουζέν.


από την εφημερίδα ΣΚΡΙΠ

Μετά την Πάρνηθα, η Πεντέλη στις φλόγες

Πάρνηθα 28/06/2007 Parnis

Πεντέλη 23/08/2009 Pentelikon

Sideritis raeseri subsp. attica / Τσάι της Πάρνηθας

Πάρνηθα 14/08/2009 Parnis

H Σιδηρίτις της Αττικής (Sideritis raeseri Boiss. & Heldr. 1859 subsp. attica Papanic. & Kokkini 1982) είναι ενδημικό αρωματικό φυτό της Αττικής, απ’ όπου και περιγράφτηκε (Πάρνηθα 1859).
Πολυετής πόα με λευκόφαιο και πυκνά εριώδες τρίχωμα.
Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις, βράχοι σε υψόμετρα 1000 - 1400 μέτρα.
Άνθη: τρίλοβα, κίτρινα - υποκίτρινα.
Άνθιση: Ιούνιος - Αύγουστος.
Εξάπλωση στην Αττική: Πάρνηθα, Πατέρας, Κιθαιρώνας.

*** Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (RDB 2009), με τον χαρακτηρισμό «τρωτό» (VU).

Ετυμολογία:
Sideritis > sideritis (Πλίνιος) > σιδηρίτις (Διοσκουρίδης) = η Σιδερίτις
raeseri>
attica = αττική.

Hieracium pannosum

Πεντέλη 14/08/2009

Το Hieracium pannosum (Boiss. 1844) είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: ξηρές βραχώδεις και πετρώδεις θέσει σε υψόμετρα 700-1900 μ.

Πολυετές φυτό, πολύμορφο που έχει χωριστεί σε 7 υποείδη ( (Vascular plants of Greece, an annotated checklist, 2013).

Ολόκληρο το φυτό με πυκνό αστεροειδές τρίχωμα. Βλαστοί 10-45 εκ., μέτρια διακλαδισμένοι. Άνθη κίτρινα.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Hieracium < ιεράκιον (φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης).

pannosum (λατιν.) = τραχύ.

Ophrys attica

Περισσός 31/03/2008 Τουρκοβούνια

Η ορχιδέα Οφρύς της Αττικής [Ophrys attica (Boiss. & Orph.) B. D. Jackson 1894] Περιγράφτηκε από την
Αττική το 1859 ως Ophrys arachnites var. attica Boiss. & Orph. και ως ξεχωριστό είδος από τον Jackson το 1894. Έχει ευρύτερη εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα, εκτός από την Μακεδονία και την Θράκη.
Απουσιάζει από τις Κυκλάδες και την Κρήτη.
Συνώνυμο: Ophrys umbilicata Desfontaines subsp. attica, J. J. Wood 1983.
Βιότοπος: θαμνότοποι, φρυγανότοποι, παρυφές δρόμων και μονοπατιών, διάκενα πευκοδασών σε ηλιόλουστα ή ημισκιερά εδάφη.
Άνθη: Καφετιά, με πράσινο περιάνθιο και κάμψη του μεσαίου σέπαλου.
Άνθιση: αρχές Μαρτίου - μέσα Απριλίου.
Έχει ευρεία εξάπλωση στην Αττική με μεγάλους πληθυσμούς στην Λαυρεωτική και στα Τουρκοβούνια. Σπάνια στην Πάρνηθα.

Ετυμολογία:
Ophrys > Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.
attica  >  Αττική.

Γαλάτσι (Βέικος) 17/03/2008 Τουρκοβούνια

Campanula celsii subsp. celsii

Πεντέλη 07/07/2009

Η Καμπανούλα του Κελς (Campanula celsii A.DC. 1830) είναι ενδημικό φυτό της Αττικής, νησιών Σαρωνικού, Τροιζηνίας, Θεσσαλίας και Κυκλάδων (Σίφνος).
Διετές, πολύκλαδο, χνουδωτό φυτό. Στη βάση του το φυτό σχηματίζει πολλούς διαφορετικούς ρόδακες φύλλων με διακλαδώσεις βλαστών και άφθονη ανθοφορία, που απλώνεται πάνω στους βράχους.
Τα φύλλα της βάσης με ακανόνιστους λοβούς, ενώ τα ανώτερα ωοειδή, οδοντωτά, χωρίς μίσχο.
Όπως οι περισσότερες καμπανούλες είναι τυπικό χασμόφυτο, φύεται δηλαδή σε σχισμές και διάκενα βράχων,
Βιότοπος: Βράχοι, σχισμές βράχων, σε υψόμετρα από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 700 μέτρα.
Άνθη: σωληνοειδή κυανά μέχρι 3εκ. μήκος και κάλυκας με μικρά ωτίδια ανάμεσα στους οξύληκτους λοβούς.
Άνθιση: τέλη Απριλίου μέχρι αρχές Ιουλίου, ανάλογα με το υψόμετρο.
Εξάπλωση στην Αττική: Λυκαβηττός, Αιγάλεω, Ποικίλο, Τουρκοβούνια, Υμηττός, Πεντέλη, Γεράνεια, Μεσόγεια, Βουλιαγμένη, Λαυρεωτική...

Ετυμολογία:
Campanula > campana (λατιν.) < campanula υποκοριστικό.
celsii > αφιερωμένη στον Jacques Philippe Martin Cels (1740-1806), Γάλλος συγγραφέα και βοτανικό, δημιουργό του περίφημου κήπου «Le Jardin de Cels».