Orchis anthropophora

Μερέντα 22/04/2011 Μαρκόπουλο Μεσογείων

Η Όρχις η ανθρωποφόρος [Orchis anthropophora (L.) All. 1785] είναι ευρωπαϊκή ορχιδέα με βασική εξάπλωση στην χώρα μας σε Κεντρική Ελλάδα, Πελοπόννησο, Κρήτη κι αρκετά νησιά. Συχνή στην Αττική. Περιγράφτηκε το 1753 από το Παρίσι της Γαλλίας.
Συνώνυμο: Aceras anthropophorum
Λεπτό φυτό, με ύψος 10-40 εκατοστά. Φύλλα 4-8 λογχοειδή, φαρδιά.
Βιότοπος: φρυγανότοποι, λιβάδια, άκρες δασών σε υψόμετρα μέχρι 1.600 μέτρα.
Άνθη: τρίλοβα, σε σχήμα ανθρωποειδούς, κόκκινα, πορτοκαλί ή κίτρινα.
Ετυμολογία:
Orchis (λατιν. θηλυκού γένους) > Όρχις (αρσενικού γένους), φυτό με δύο κονδύλους σε σχήμα όρχεων που αναφέρει ο Διοσκουρίδης // ο όρχις (< ορχίδιον <
αρχίδι).
anthropophorus, a, um > άνθρωπος + φέρω = ανθρωποφόρος, από τα άνθη που έχουν ανθρωποειδή μορφή.

Η εξάπλωση του είδους από το http://www.elisajeanluc.fr/orchidees_nature/orchis/orchis_anthropophora.htm

Matthiola fruticulosa

Κακιά Σκάλα 10/03/2013

Η Ματθιόλα η πολύβλαστη [Matthiola fruticulosa (L.) Maire 1932 subsp. fruticulosa] είναι μεσογειακό φυτό, με εξάπλωση στην χώρα μας σε Στερεά Ελλάδα και Πελοπόννησο.
Πολυετές φυτό, ύωους μέχρι 50 εκ., με ξυλώδη βάση.Φύλλα γραμμοειδή, γλαυκά με διακλαδισμένο τρίχωμα.
Βιότοπος: ξηρά λιβάδια, πετρώδεις θέσεις, φρύγανα.
Άνθη με πέταλα πρασινοκίτρινα ή μοβ-ιώδη 20-25 χιλ.
Ανθίζει από τον Μάρτιο.

Ετυμολογία:
Matthiola > γένος αφιερωμένο στον Pierandrea Mattioli (Matthiolus  † 1577) Ιταλό γιατρό.
fruticulosus, a, um > υποκοριστικό του fruticosus πολύβλαστος, θαμνώδης = πολύβλαστος.

Noccaea tymphaea

Γεράνεια 13/04/2013

Η Νοκαέα της Τύμφης (Noccaea tymphaea (Hausskn.) F. K. Meyer 1973] είναι βαλκανικό ενδημικό με εξάπλωση σε Ελλάδα, Αλβανία, FYROM και Σερβία.
Συνώνυμα: Thlaspi tymphaeum Hausskn. 1893 - Thlaspi pindicum Hausskn. 1893 - Noccaea pindica (Hausskn.) Holub 1998.
Πολυετής πόα, με ύψος 5-15 εκατοστά και αρκετές κονδυλώδεις μακριές ρίζες. Φύλλα πλατιά, γλαυκά και λεία.
Προτιμά οφιολιθικά (ηφαστειογενή) εδάφη.
Βιότοπος: ορεινά λιβάδια, ελατοδάση.
Άνθη: λευκά.
Άνθιση: τέλη Μαρτίου-Ιούνιος.
Εξάπλωση στην Αττική: Γεράνεια (νοτιότερο σημείο εξάπλωσής).

Ετυμολογία:
Noccaea > γένος αφιερωμένο στον Ιταλό βοτανικό Domenico Nocca (1758-1841).
tymphaea > Τύμφη, όρος της Ηπείρου.
Thlaspi > θλάσπις, φυτό που αναφέρουν ο Διοσκουρίδης και ο Ιπποκράτης > θλάω (θραύω, σπάζω, πιέζω).

Verbascum sinuatum

Πεντέλη 02/10/2009

Το Verbascum sinuatum L. 1753, είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Βιότοπος: ακαλλιέργητοι αγροί, άκρες δρόμων, ξηρά λιβάδια, σε υψόμετρα 0-800 (-1200) μ.
Διετές φυτό.
Φύλλα της βάσης μεγάλα, πτεροσχιδή με χείλη έντονα κυματοειδή.
Από τον κεντρικό βλαστό φύονται πολλοί μικρότεροι και όλοι φέρουν κατά μήκος πολλές ολιγανθείς, μαχαλιαίες ομάδες.
Ανθίζει Μάιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:
Verbascum > verbascum (latin.) φλόμος > ίσως από barba < barbáscum γενειάδα, από τις τρίχες στα φύλλα και τα άνθη.
sinuatus, a, um > sinuo κολπώνω, καμπυλώνω, κυρτώνω = κολπωτό

Ophrys melena

Πάρνηθα 29-05-2011

Η Οφρύς η μέλαινα [Ophrys melena (Renz ) Paulus & Gack, 1990] είναι ενδημική ορχιδέα Αττικής, Βοιωτίας, Εύβοιας, Ιονίου και Ανατολικής Πελοποννήσου.
Περιγράφτηκε το 1990 από τον Υμηττό. Η ονομασία της οφείλεται στο σκούρο χρώμα που έχει το χείλος του άνθους.
Βιότοπος: αλκαλικά ηλιόλουστα εδάφη με φρύγανα και θάμνους.
Άνθη: 8-10, με σέπαλα και πλαϊνά πέταλα πράσινα. Το χείλος έχει σκούρο καφετί χρώμα, που μερικές φορές περιφέρειά του περιβάλλεται με κίτρινο χρώμα. Θυρεός μικρός σε μπλε-γκρι.
Άνθιση: τέλη Φεβρουαρίου μέχρι μέσα Μαΐου.
Εξάπλωση στην Αττική: Πάρνηθα (μέχρι κα τα 1100 μέτρα), Υμηττός, Πεντέλη, λόφοι Ανατολικής Αττικής και Μεσογείων...

Ετυμολογία:
Ophrys > Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.
melenus, a, um > μέλας (μέλανος), μέλαινα, μέλαν = μελανός, μαύρος, σκούρος.

Prasium majus

Υμηττός 20/04/2011

Το Prasium majus L. 1753 είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Βιότοπος: συνήθως σε βραχώδη πρανή και παρυφές δρόμων, σε υψόμετρα 0-600 (-1200) μ.
Πολυετές φρύγανο ή θάμνος με λείους, ξυλώδεις βλαστούς. Φύλλα καρδιοειδή, λεία, οδοντωτά, χλοοπράσινα με μικρό μίσχο. Άνθη λευκά, πάντα σε ζεύγη, με κάλυκες κωδωνοειδείς, τριχωτούς εσωτερικά.
Οι λαγοί βρίσκουν καταφύγιο κάτω από τα κλαδιά του και αγαπάνε πολύ τα τρυφερά του φύλλα, γι’ αυτό και ο ελληνικός λαός έδωσε στο φυτό το όνομα «λαγουδόχορτο».
Ακολουθώντας τον λαγό και η λαϊκή κουζίνα στην Ελλάδα χρησιμοποιεί το χόρτο αυτό σε χορτόπιτες και συνοδευτικά των κρεατικών. Στην Κρήτη το συνδυάζουν με σαλιγκάρια και σουπιές.
Οι τρυφεροί βλαστοί του γίνονται τσιγαριστοί ή με τη μέθοδο των «τσιτσίραυλων», δηλαδή μαγειρεύονται αφού πρώτα μπουν σε άλμη ώστε να διατηρούνται.
Οι τρυφεροί βλαστοί και τα φύλλα του λαγουδόχορτου είναι αρωματικά και πλούσια σε βιταμίνες Α και Κ. Η βιταμίνη Κ παίζει σπουδαίο ρόλο στην διαδικασία πήξης του αίματος και είναι απαραίτητη στην καθημερινή μας διατροφή Η βιταμίνη Α είναι σημαντική για την προστασία των ματιών.
Ανθίζει  από τα μέσα Μαρτίου έως τις αρχές Ιουνίου.

Ετυμολογία:
Prasium > πράσιον (αναφέρεται από τον Διοσκουρίδη).
májor, május > ορθογραφικά λανθασμένη (αλλά έγκυρη) μορφή του magnus =μεγάλο.

Thymelaea hirsuta

Γαλάτσι 11/01/2014

Η Thymelaea hirsuta (L.) Endl. 1848, είναι μεσογειακό φυτό, με εξάπλωση στην νότια και νησιωτική Ελλάδα.
Βιότοπος: ζεστά και ξηρά παράκτια ενδιαιτήματα, βραχώδεις θέσεις, αγροτικά οικοσυστήματα, σε υψόμετρα 0-300 (-600) μ.
Πολύκλαδος θάμνος με βλαστούς πυκνά χνουδωτούς.
Φύλλα πάρα πολλά,  μικρά, σαρκώδη, αλληλοκαλυπτόμενα.
Τα κίτρινα άνθη φύονται σε δέσμες και εμφανίζονται το φθινόπωρο με την άνθιση να διαρκεί μέχρι την άνοιξη
Ανθίζει Νοέμβριο - Απρίλιο.

Ετυμολογία:
Thymelaea > θυμελαία (Διοσκουρίδης) > thymelaea (Πλίνιος) = Θυμελαία.
hirsuta > irsuto τριχωτός ==> με πυκνό, δασύ τρίχωμα = δασύτριχη

«θυμελαία ἢ χαμελαία· οἱ δὲ πυρὸς ἄχνην ἢ κνῆστρον ἢ κνέωρον καλοῦσιν· ἐκ ταύτης ὁ Κνίδιος κόκκος, καρπὸς ὢν αὐτῆς, συλλέγεται, ὃν Εὐβοεῖς μὲν ἀπόλινον καλοῦσιν...»
Διοσκουρίδης

Orobanche pubescens

Πατέρας 08/05/2104

Bupleurum lancifolium

Πατέρας 08/05/2014 Μικρό Βαθυχώρι

Το Βούπλευρο το λογχόφυλλο (Bupleurum lancifolium Hornem. 1813) είναι φυτό της Μεσογείου και της ΝΔ Ασίας. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται σε Κρήτη, Κυκλάδες, Πελοπόννησο και Στερεά Ελλάδα.
Μονοετές φυτό, ύψους 20-50 εκ., με πολλές διακλαδώσεις. Φύλλα κιτρινοπράσινα, τα κατώτερα λογχοειδή-προμήκη, τα ανώτερα λογχοειδή-ωοειδή. Σκιάδια μικρά με 2-3 ακτίνες.
Φύεται στην πεδινή και την ημειορεινή ζώνη σε γεωργικά και μεσογειακά ενδαιτήματα.
Ανθίζει Μάιο-Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Bupleurum > > βούπλευρος (η), φυτό που αναφέρει ο Νίκανδρος στα «Θηριακά» ως φαρμακευτικό > βους + πλευρά. Επειδή οι πλευρές των φύλλων είναι έντονες, όπως τα πλευρά των βοδιών.
lancifolium > láncea λόγχη + folium φύλλο) - από το σχήμα των φύλλων = λογχόφυλλο.

Anacamptis fragrans

Βραυρώνα 22/04/2014 Χαμολιά

Η Ανακαμπτίς η εύοσμη [Anacamptis fragrans (Pollini) R.M.Bateman 2003] είναι μεσογειακή και ευρωπαϊκή ορχιδέα. Περιγράφτηκε το 1811 από την Βερόνα της Ιταλίας.
Ευδοκιμεί στην κεντρική και νότια Ελλάδα, τα νησιά του Αιγαίου και την Κρήτη, μέχρι τα 1200 μ.
Συνώνυμα: Orchis fragrans, Orchis coriophora subsp. fragrans.
Φυτό λεπτοκαμωμένο, μέχρι 30 εκατοστά ύψος, που συχνά σχηματίζει συστάδες. Φύλλα 4-10 λογχοειδή, στενά, άστικτα. Η συγγενική Anacamptis coriophora έχει πιο σκούρα άνθη με δυσάρεστη οσμή και φύεται κυρίως στην Βόρεια Ελλάδα.
Βιότοπος: αραιά πευκοδάση, φρύγανα και χαμηλή βλάστηση.
Άνθη: εύοσμα, ρόδινα με κόκκινα στίγματα, σε πυκνή ταξιανθία.
Άνθιση: από τα μέσα Απριλίου.
Κοινή στην Αττική.

Ετυμολογία:
Anacamptis > ανά + κάμπτω (από την κάμψη των γυρεομαγματων προς τα πίσω).
fragrans > fragro -are, ευοσμώ = εύοσμη.

Η εξάπλωση του είδους από το http://www.elisajeanluc.fr/orchidees_nature/anacamptis/anacamptis_fragrans.htm