Ophrys ferrum-equinum

Φιλοθέη 04-04-2009

Η ορχιδέα Οφρύς «με πέταλο άλόγου» (Ophrys ferrum-equinum, Desfontaines 1807) έχει κέντρο ανάπτυξης το Αιγαίο. Περιγράφτηκε το 1807 από
την Σάμο και την Σμύρνη.
Εύρωστο φυτό, με ύψος έως 40 εκατοστά. Θεωρείται προγονικό είδος και παρουσιάζει μεγάλη ποικιλομορφία ανάλογα με την γεωγραφική περιοχή. Έχουν περιγραφεί αρκετά υποείδη και ποικιλίες.
Βιότοπος: φρύγανα, λιβάδια, ακαλλιέργητα χωράφια, αραιά δάση σε υψόμετρα από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 1.100 μέτρα.
Άνθος: ακέραιο, ανοιχτό ή σκούρο καφεκόκκινο με πυκνό κοκκινωπό τρίχωμα στους ώμους. Θυρεός γαλαζωπός με μεταλλικό μπλε περίγραμμα σε σχήμα πέταλου.
Άνθιση: Φεβρουάριος - Μάιος.
Έχει ευρεία εξάπλωση στην Αττική.

Ετυμολογία:
Ophrys > Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.
ferrum-equinum > ferrum σίδερο + equinus άλογο - επειδή ο θυρεός στο χείλος μοιάζει με πέταλο αλόγου.

Fritillaria graeca

Πεντέλη 07/04/2008

Η Φριτιλάρια η ελληνική (Fritillaria graeca, Boiss.& Spuner 1846) εξαπλώνεται στην Στερεά Ελλάδα, Πελοπόννησο, Εύβοια και Κυκλάδες (Σύρος, Κέα).
Πολυετές βολβώδες φυτό. Βλαστός όρθιος με 5-9 γλαυκά φύλλα. Άνθη συνήθως 1-2, κωδωνωειδή έως κυλινδρκά.
Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις, φρύγανα, θαμνώνες, ξέφωτα δασών. Υψόμετρο μέχρι 2000 μέτρα
Άνθη: Τέπαλα καστανά-ιώδη με κεντρική πρασινοκίτρινη λωρίδα, συνήθως ψηφιδωτά. Στο όρος Μερέντα του Μαρκόπουλου Μεσογείων εμφανίζονται άνθη πολύ σκούρα.
Άνθιση: Φεβρουάριος - Απρίλιος.
Εξάπλωση: σε όλα τα βουνά και τους λόφους της Αττικής

Ετυμολογία:
Fritillaria > fritíllus κύπελλο με το οποίο έριχναν τα ζάρια οι Ρωμαίοι - για το σχήμα του άνθους.
graecus, -a, -um = ελληνική, επειδή περιγράφτηκε στην Ελλάδα, αλλά μετά βρέθηκε και βορειότερα. 

Raparia bulbosa

 Πάρνηθα 08/05/2011 Parnis

Η Raparia bulbosa [(Spruner) F.K. Mey. 1973] subsp. bulbosa είναι ενδημικό φυτό της Στερεάς Ελλάδας, Θεσσαλίας και Εύβοιας. 

Συνώνυμο:  Thlaspi bulbosum (Spruner 1843).

Βιότοπος: Ορεινά λιβάδια, ελατοδάση.

Πολυετής πόα, ύψους 5-15 εκατοστά και αρκετές κονδυλώδεις μακριές ρίζες.

Φύλλα σε ρόδακα, πλατιά, γλαυκά και λεία.

Άνθη: μοβ, φωτεινό βιολετί. 

Άνθιση: τέλη Μαρτίου-Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Raparia < ράπυς (ραφανίς)

bulbosa < bulbus (λατιν.) βολβός = βολβώδης.

Thlaspi < θλάσπις, φυτό που αναφέρουν ο Διοσκουρίδης και ο Ιπποκράτης.

Viola alba ssp. dehnhardtii

Πάρνηθα 17/04/2009 Parnis

Και βιόλες (αγριομενεξέδες) έχει η Πάρνηθα. Αυτή με το δύσκολο λατινικό όνομα (dehnhardtii) ανθίζει σε ένα υγρό αυλάκι, δίπλα στον δρόμο, στην περιοχή Μόλα.

Campanula celsii supsp. celsii

Υμηττός 01/05/2009 περιοχή Κορωπιού

Η Καμπανούλα του Κελς (Campanula celsii A.DC. 1830) είναι ενδημικό φυτό της Αττικής, νησιών Σαρωνικού, Τροιζηνίας, Θεσσαλίας και Κυκλάδων (Σίφνος).
Διετές, πολύκλαδο, χνουδωτό φυτό. Στη βάση του το φυτό σχηματίζει πολλούς διαφορετικούς ρόδακες φύλλων με διακλαδώσεις βλαστών και άφθονη ανθοφορία, που απλώνεται πάνω στους βράχους.
Τα φύλλα της βάσης με ακανόνιστους λοβούς, ενώ τα ανώτερα ωοειδή, οδοντωτά, χωρίς μίσχο.
Όπως οι περισσότερες καμπανούλες είναι τυπικό χασμόφυτο, φύεται δηλαδή σε σχισμές και διάκενα βράχων,
Βιότοπος: Βράχοι, σχισμές βράχων, σε υψόμετρα από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 700 μέτρα.
Άνθη: σωληνοειδή κυανά μέχρι 3εκ. μήκος και κάλυκας με μικρά ωτίδια ανάμεσα στους οξύληκτους λοβούς.
Άνθιση: τέλη Απριλίου μέχρι αρχές Ιουλίου, ανάλογα με το υψόμετρο.
Εξάπλωση στην Αττική: Λυκαβηττός, Αιγάλεω, Ποικίλο, Τουρκοβούνια, Υμηττός, Πεντέλη, Γεράνεια, Μεσόγεια, Βουλιαγμένη, Λαυρεωτική...

Ετυμολογία:
Campanula > campana (λατιν.) < campanula υποκοριστικό.
celsii > αφιερωμένη στον Jacques Philippe Martin Cels (1740-1806), Γάλλος συγγραφέα και βοτανικό, δημιουργό του περίφημου κήπου «Le Jardin de Cels».

Biscutella didyma subsp. apula

Πεντέλη 09_04_2010

Η Biscutella didyma subsp. apula, Nyman 1878, είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ιταλίας, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Εϊναι μικρή πόα που ξεχωρίζει από τα δίδυμα δισκοειδή κεράτια, που περιέχουν από ένα σπέρμα το καθένα.
Μονοετές φυτό, όρθιο, τριχωτό, με φύλλα πολύμορφα συγκεντρωμένα στην βάση.
Βιότοπος: βραχώδεις θέσεις, φρύγανα, χέρσα χωράφια,λιβάδια.
Άνθη σε βότρεις με πέταλα κίτρινα.
Ανθίζει από τον Φεβρουάριο.

Ετυμολογία:
Biscutella > bis δις, δυο φορές + scutellum μικρή ασπίδα.
didyma > δίδυμα.
apulus, a, um = της Απουλίας (περιοχή της Ιταλίας).

Anacamptis pyramidalis

Δαφνί (όρος Αιγάλεω) 18-04-2010

Η Ανακαμπτίς η πυραμιδική (Anacamptis pyramidalis (L.) Rich. 1817) είναι μία ορχιδέα με μεγάλη εξάπλωση στην Ευρώπη, την Μεσόγειο και την Ελλάδα. Είναι ποικιλόμορφη στο σχήμα των φύλλων και στο χρώμα των ανθέων. Φύεται σε λιβάδια, φρύγανα, θαμνώνες, ελαιώνες, παρυφές δασών από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 1800 μέτρα. Ανθίζει την άνοιξη μέχρι τον Ιούνιο.
Ετυμολογία:
Anacamptis > ανά + κάμπτω (από την κάμψη την γυρεομαγματων προς τα πίσω)
pyramid-alis > πυραμίς, πυραμίδος = πυραμιδική, επειδή η τααξιανθία έχει σχήμα πυραμίδας.

Silene gallica

Πεντέλη 09/04/2010

Η Σιληνή η γαλλική (Silene gallica L. 1753) είναι ευρωμεσογειακό φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Μονοετές φυτό, χνουδωτό με λίγο διακλαδισμένους βλαστούς και φύλλα αντίθετα, τα ανώτερα επιμήκη, τα κατώτερα αντωοειδή.
Βιότοπος: βραχώδεις τοποθεσίες, αγροί, άκρες δρόμων, φρύγανα, ξηρά λιβάδια.
Άνθη σε αραιή ταξιανθία με κάλυκα ωοειδή, στενό στα χείλη, έντονα τριχωτό με κοκκινωπές ραβδώσεις. Πέταλα ρόδινα ή σπανιότερα λευκά, ακέραια.
Ανθίζει από τον Μάρτιο.

Ετυμολογία:
Silene> > > Silenus (λατιν.) > Σειληνός = Σιληνή.
gallica > Gallie (Γαλάτες) > Γαλλία = γαλλική, γαλατική.

Teucrium chamaedrys

Γαλάτσι (Βέϊκος) 25/05/2007  Τουρκοβούνια

Το Teucrium chamaedrys L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην στεριανή Ελλάδα.
Βιότοπος: διάκενα δασών, χαλικώδεις τοποθεσίες, βραχώδεις πλαγιές, σε υψόμετρα 0-1900 μ.
Πολυετής ημίθαμνος, με ξυλώδη βάση και πολύ διακλαδισμένο ριζικό σύστημα που παράγει πολλούς λεπτούς όρθιους ανθοφόρους βλαστούς 10-20 (-40( εκ.
Άνθη σε χαλαρή ταξιανθία.
Στεφάνη 12-15 χιλ., ροζ-κόκκινη, με μεγαλύτερο το μεσαίο λοβό και πολυ μικρούς τους ακραίους λοβούς,
Άνθιση: Μάιο - Αύγουστο.

Ετυμολογία:
Teucrium  > τεύκριον, φυτό που αναφέρεται από τον Διοσκουρίδη.
chamaedrys >  > χαμαί + δρυς ==> με φύλλα σαν της δρυός (βελανιδιάς)

*** «Τεύκριον· οἱ δὲ καὶ τοῦτο χαμαίδρυν καλοῦσιν, οἱ δὲ Τευκρίδα.»
*** «χαμαίδρυς μικρὸς ἢ χαμαίρωψ· οἱ δὲ δρυὸς κέγχρος, οἱ δὲ Τεύκριον, Ῥωμαῖοι τριξάγω μίνορ, οἱ δὲ κυερκίαμ, Γάλλοι ἔρινον.»
Διοσκουρίδης

Onosma frutescens

Πεντέλη 09/04/2010

Το Ονόσμα το θαμνώδες (Onosma frutescens Lam. 1792) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου. Στην Ελλάδα φύεται στην κέντρική και νότια χώρα και σε νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, συνήθως σε βραχώδεις τοποθεσίες και σε μεσογειακά ενδιαιτήματα. Είναι πολυετές, πολύκλαδό φρύγανο με κοκκινωπούς βλαστούς, πυκνό τρίχωμα και φύλλα λογχοειδή. Άνθη σε βοστρύχους, κίτρινα, κοκκινωπά στο χείλος. Ανθίζει την άνοιξη.
Ετυμολογία:
Onosma > Όνος + οσμή. Επειδή η οσμή του προσελκύει τους όνους (γαϊδούρια) 
frutescens > frutex (λατιν.) θάμνος = θαμνώδες..

Πεντέλη 09/04/2010